ค้นหาความหมายชีวิต ด้วยวิธีคิดที่ตกผลึกมาแล้ว จาก Man’s Search for Meaning

ในวันที่เราหมดความหวัง ในวันที่เราต้องเจอกับสภาพที่ทนทุกข์ มันยากที่จะทนกับสิ่งนั้น สภาพแบบนี้มีคนที่เคยพบเจอมาแล้วและอาจจะหนักหนากว่าที่เราเคยเจอมาก็ได้ แล้วเขาตะเกียกตะก่ายไต่หุบเหวแห่งความทุกข์นั้นขึ้นมาได้อย่างไรในขณะที่เรายังอยู่ที่ก้นเหว มาลองหาคำตอบจาก 10 ข้อที่ได้จาก Man’s Search for Meaning หนังสือน้ำดีจาก Viktor Frankl

1. ในสภาวะเป็นทุกข์ ยังคงมีสิ่งหนึ่งที่อยู่กับเราเสมอ นี่คือภาพรวมของหนังสือเล่มนี้

•การทนทุกข์ที่แสนสาหัส:

Frankl บรรยายถึงความโหดร้ายและความทนทุกข์ของชีวิตในค่ายกักกัน โดยผู้คนถูกบังคับให้ทำงานหนักภายใต้สภาพที่ไร้มนุษยธรรม ทั้งการขาดอาหาร การใช้แรงงานเกินขีดจำกัด และการสูญเสียอิสรภาพ

•ความหมายของชีวิตในความทนทุกข์:

Frankl สังเกตว่าผู้ที่สามารถอยู่รอดในค่ายกักกันได้มักจะเป็นคนที่มี “ความหมาย” ในชีวิต เช่น การมีจุดมุ่งหมายหรือการคิดถึงคนที่พวกเขารัก เขาเชื่อว่าความหมายเป็นสิ่งที่ทำให้มนุษย์อดทนต่อความยากลำบากได้

•การเลือกทัศนคติ:

แม้ในสถานการณ์ที่เลวร้ายที่สุด Frankl ย้ำว่ามนุษย์ยังสามารถเลือกทัศนคติของตนได้ ไม่ว่าจะสูญเสียสิ่งใดไป ความสามารถในการเลือกว่าตนจะตอบสนองต่อเหตุการณ์อย่างไรก็ยังคงอยู่ สิ่งนี้เป็นอิสรภาพภายในที่ไม่มีใครสามารถแย่งไปได้

2. การบำบัดด้วยความหมาย (Logotherapy) ง่ายๆแต่ลึกซึ้ง

•พื้นฐานของ Logotherapy:

หลักสำคัญของ Logotherapy คือการที่ชีวิตของคนเราจะมีคุณค่าและความหมายเสมอ แม้ในสภาวะที่เลวร้ายที่สุด มนุษย์ต้องค้นหาความหมายในชีวิตของตนเอง ซึ่งความหมายนั้นมีความแตกต่างกันไปตามสถานการณ์ ไม่สามารถกำหนดได้ตายตัว

•การค้นหาความหมาย 3 วิธี:

1.การสร้างงานหรือผลงาน:

Frankl เชื่อว่าการสร้างสรรค์งานหรือการมีภารกิจที่ต้องทำสามารถเป็นความหมายในชีวิต เช่น การสร้างผลงานที่มีคุณค่า

2.การประสบความรักและความสัมพันธ์:

ความหมายในชีวิตยังสามารถพบได้ผ่านความรักและการเชื่อมต่อกับผู้อื่น การรักและใส่ใจผู้อื่นช่วยให้ชีวิตมีคุณค่ามากขึ้น

3.การเผชิญหน้ากับความทุกข์:

เมื่อไม่สามารถหลีกเลี่ยงความทุกข์ได้ Frankl ชี้ให้เห็นว่าเราสามารถเปลี่ยนวิธีการเผชิญหน้ากับมัน โดยการหาความหมายในความทุกข์ ทำให้ชีวิตมีคุณค่าแม้ในยามที่ยากลำบาก

3. เสรีภาพในการเลือกและความรับผิดชอบ

•Frankl เน้นว่าเสรีภาพในการเลือกว่าจะตอบสนองต่อสถานการณ์อย่างไรถือเป็นสิ่งที่ไม่มีใครสามารถพรากไปได้ นอกจากนี้ เขายังกล่าวถึงความรับผิดชอบที่มาพร้อมกับการเลือก ซึ่งมนุษย์ต้องรับผิดชอบต่อการกระทำของตนและเส้นทางที่ตนเลือก

4. ความสำคัญของการมีเป้าหมายในชีวิต

•Frankl ย้ำว่าการมีเป้าหมายเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้ชีวิตมีความหมาย เขายกตัวอย่างว่า คนที่มีเหตุผลในการอยู่รอด เช่น ต้องการกลับไปพบครอบครัว หรือมีงานสำคัญที่ต้องทำ มักมีโอกาสรอดชีวิตมากกว่า และนั่นเป็นเหตุผลที่เขาทั้งหลายสามารถรอดจากหุบเหวแห่งความทุกข์ได้

5. การปรับเปลี่ยนวิธีคิดต่อชีวิต

•Frankl สนับสนุนให้คนเรามองชีวิตด้วยมุมมองที่เปิดกว้าง เขาเชื่อว่าความทุกข์และอุปสรรคสามารถเป็นโอกาสให้เราเติบโตทางจิตใจได้หากเราเรียนรู้ที่จะมองมันอย่างสร้างสรรค์

6. ความสำคัญของการมีความหมายในชีวิตต่อสุขภาพจิต

•Frankl กล่าวถึงผลกระทบของการไม่มีความหมายในชีวิต (Existential Vacuum) ว่าคนที่รู้สึกว่าชีวิตไม่มีความหมายมักจะประสบกับภาวะซึมเศร้า วิตกกังวล หรืออาจหลงทางในชีวิต การค้นหาความหมายจึงเป็นวิธีสำคัญที่ช่วยพัฒนาสุขภาพจิตและความสุขในชีวิต

7. การมองความทุกข์ในแง่บวก

•Frankl เชื่อว่าความทุกข์สามารถมีความหมายได้หากเราเลือกที่จะมองมันในแง่บวกและนำไปสู่การพัฒนาตนเอง เขากล่าวว่า การมีมุมมองที่ถูกต้องต่อความทุกข์ช่วยให้เราไม่เพียงแค่ทนได้ แต่ยังเปลี่ยนความทุกข์เป็นโอกาสในการเติบโตทางจิตวิญญาณ

8. ตัวอย่างของการค้นหาความหมาย

•ในหนังสือ Frankl เล่าประสบการณ์ของผู้ป่วยทางจิตที่เขารักษา ซึ่งมีบางรายสูญเสียครอบครัวหรือชีวิตที่คาดหวังไป แต่พวกเขาสามารถพบความหมายใหม่ในการใช้ชีวิตผ่านการให้บริการผู้อื่นหรือการทำงานที่สร้างสรรค์

ตัวอย่างที่สุดลึกซึ้งกินใจจาก Frankl

หนึ่งในผู้ป่วยของ Frankl เป็นชายวัยกลางคนที่สูญเสียภรรยาซึ่งเป็นที่รักไป ทำให้เขารู้สึกสิ้นหวังและไร้ความหมายในการมีชีวิตอยู่ เนื่องจากเขารักภรรยามากและไม่สามารถมองเห็นอนาคตที่ปราศจากเธอได้

Frankl จึงถามเขาว่า “ถ้าคุณไม่เสียชีวิตก่อนภรรยา คุณคิดว่าเธอจะรู้สึกอย่างไรถ้าเธอเป็นคนที่ต้องอยู่ต่อไปโดยไม่มีคุณ?”

ชายคนนั้นตอบว่า ภรรยาของเขาคงจะรู้สึกเศร้าและทนทุกข์อย่างมาก Frankl จึงอธิบายว่า ด้วยการที่ชายคนนี้ต้องทนทุกข์แทนภรรยา แท้จริงแล้วเขาได้ “ช่วย” ให้เธอไม่ต้องเผชิญกับความเจ็บปวดนั้นเอง ดังนั้นการที่เขาต้องเผชิญกับความทุกข์ยากนี้จึงมีความหมาย เพราะเขาได้ทำหน้าที่แบกรับความเจ็บปวดแทนคนที่เขารัก

ชายคนนั้นเริ่มเข้าใจและมองเห็นความหมายใหม่ในชีวิตของตนเอง แม้จะไม่มีภรรยาอยู่แล้ว แต่ความเสียสละที่เขาทำเพื่อลดความทุกข์ให้กับเธอ ทำให้เขายอมรับความเศร้าโศกและหาหนทางที่จะก้าวต่อไปได้

บทเรียนจากตัวอย่าง:

การมองหาความหมายในความทุกข์ที่เราพบเจอ สามารถเปลี่ยนมุมมองของเราและช่วยให้เรารับมือกับความยากลำบากได้ บางครั้งความหมายของชีวิตไม่ได้มาจากสิ่งที่เราทำเพื่อตัวเอง แต่เป็นสิ่งที่เราทำเพื่อผู้อื่น

9. การดำรงอยู่ในช่วงหลังค่ายกักกัน

•หลังจาก Frankl รอดพ้นจากค่ายกักกัน เขายังคงเชื่อมั่นในแนวคิดการค้นหาความหมายในชีวิตและใช้ประสบการณ์ของตนเองเพื่อช่วยเหลือผู้อื่น เขานำเสนอวิธีการค้นหาความหมายที่สามารถนำไปใช้ในชีวิตประจำวัน ไม่ว่าจะเป็นการเผชิญหน้ากับความท้าทายหรือการเติบโตทางจิตใจ

ตัวอย่างที่เข้าใจง่ายและกินใจ:

หลังสงคราม Frankl กลับมาใช้ชีวิตในฐานะแพทย์และนักจิตวิทยา เขาได้เริ่มทำงานกับผู้ป่วยที่มีปัญหาทางจิตใจ โดยเฉพาะผู้ที่รู้สึกสิ้นหวังหรือสูญเสียความหมายในชีวิต เขานำประสบการณ์ที่เคยผ่านมาจากค่ายกักกันมาใช้เป็นแนวทางในการรักษาผู้ป่วย โดยเน้นไปที่การช่วยให้พวกเขาค้นพบความหมายในชีวิตไม่ว่าจะอยู่ในสถานการณ์ใดก็ตาม

หนึ่งในกรณีที่ Frankl ยกตัวอย่าง คือ ชายคนหนึ่งที่เคยมีตำแหน่งใหญ่โตในบริษัท แต่หลังสงครามเขาสูญเสียทุกสิ่งทุกอย่าง ทั้งตำแหน่ง การเงิน และสถานะ ทำให้เขารู้สึกว่าชีวิตไม่มีค่าอีกต่อไป และคิดฆ่าตัวตาย Frankl ใช้หลักการ Logotherapy โดยตั้งคำถามให้ชายคนนั้นคิดว่า:

“คุณต้องการสิ่งใดมากที่สุดในชีวิตตอนนี้?”

ชายคนนั้นตอบว่า เขาอยากให้ชีวิตมีความหมายอีกครั้ง Frankl จึงช่วยให้ชายคนนั้นหันกลับมาพิจารณาว่าแม้เขาจะสูญเสียสิ่งต่างๆ แต่เขายังคงมีความสามารถและประสบการณ์ที่สามารถช่วยเหลือผู้อื่นได้ เขาอาจทำหน้าที่เป็นที่ปรึกษาหรือช่วยผู้คนที่ประสบปัญหาคล้ายคลึงกัน นี่คือโอกาสที่จะสร้างความหมายใหม่ให้ชีวิตแทนการยึดติดกับอดีต

หลังจากการรักษาและคำแนะนำจาก Frankl ชายคนนี้เริ่มทำงานเป็นที่ปรึกษาให้กับผู้คนที่ต้องการกำลังใจและความช่วยเหลือในการหาทางออกจากวิกฤตชีวิต การทำเช่นนี้ทำให้เขารู้สึกว่าชีวิตของเขามีความหมายอีกครั้ง แม้จะไม่ได้กลับไปมีตำแหน่งหรือสถานะเหมือนเดิม แต่การช่วยเหลือผู้อื่นเป็นสิ่งที่ทำให้เขารู้สึกพึงพอใจและมองเห็นคุณค่าในตัวเอง

10. การเลือกทัศนคติในการเผชิญกับความทุกข์

•Frankl สรุปว่า สิ่งที่สำคัญที่สุดในชีวิตคือการเลือกทัศนคติในการเผชิญกับสถานการณ์ที่ยากลำบาก ไม่มีใครสามารถควบคุมชีวิตเราได้ แต่เราสามารถควบคุมการตอบสนองของเราได้ แนวคิดนี้เป็นหัวใจของ Logotherapy ที่เน้นความสำคัญของการเลือกทัศนคติในทุกสถานการณ์ เหมือนกับที่เราได้เคยพูดไปแล้วในบทที่ว่า “ปรับเปลี่ยน Mindset เพื่อความสุขและความสำเร็จในชีวิต”

เราลองทำตามนี้เราอาจได้ขึ้นจากหุบเหว

หากคุณอ่านถึงบรรทัดนี้ แสดงว่าบางครั้งในจิตใจที่คุณรู้สึกว่าเป็นทุกข์ รู้สึกว่าชีวิตนี้มันช่างยากเสียเหลือเกิน Frankl ผ่านสิ่งที่หนักหนากว่าเรามามากและเขาได้มายืนบนปากเหวได้สำเร็จ เราเองก็คงถึงเวลาที่จะตะเกียกตะกายไปถึงปากเหวได้บ้าง แต่โชคดีมากที่ครั้งนี้เรามีคำแนะนำจาก Frankl แล้ว มันน่าจะทุ่นแรงและเวลาเราได้มากเลยทีเดียวคุณว่าไหม!

เพื่อนคุณคงดีใจ ถ้าคุณแชร์เรื่องราวดีๆไปให้